Badacze z Roswell Park Comprehensive Cancer Center ustalili, że terapia hormonalna stosowana w raku prostaty na kilka miesięcy pobudza odpowiedź układu odpornościowego, a potem ten efekt słabnie. Zdaniem autorów to wskazówka, kiedy warto sięgnąć po immunoterapię, by miała większe szanse na skuteczność.

Co zbadano

Zespół pod kierunkiem dr. Kenta Nastiuka analizował guzy mężczyzn, którzy przed operacją usunięcia prostaty otrzymywali terapię deprywacji androgenów (ADT), czyli leczenie hormonalne obniżające działanie męskich hormonów płciowych napędzających wzrost raka. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Journal for Immunotherapy of Cancer”.

Okazało się, że już w ciągu kilku miesięcy od rozpoczęcia ADT w guzach nasilały się procesy zapalne i odpornościowe, zwłaszcza te związane z prezentacją antygenów i adaptacyjną odpowiedzią immunologiczną. Do guza napływały limfocyty T CD8⁺ i CD4⁺, a aktywne komórki odpornościowe gromadziły się blisko komórek nowotworowych.

Potem odporność hamuje się sama

Po sześciu miesiącach i dłużej obraz się odwracał. Przybywało komórek o działaniu hamującym, takich jak makrofagi związane z guzem i limfocyty T regulatorowe, a liczba limfocytów cytotoksycznych, czyli zabijających komórki nowotworowe, malała. Aktywne komórki odpornościowe w sąsiedztwie guza zastępowały komórki hamujące.

Według Nastiuka to może tłumaczyć, dlaczego pacjenci, u których nowotwór przestał reagować na standardowe leczenie hormonalne, zwykle nie odpowiadają też na immunoterapię.

Dlaczego to ważne

Inhibitory punktów kontrolnych układu odpornościowego, które w wielu nowotworach zmieniły leczenie, w większości przypadków raka prostaty się nie sprawdzały. Dotychczasowa wiedza o wpływie ADT na odporność opierała się głównie na modelach przedklinicznych albo badaniach z jednym punktem czasowym, więc nie pokazywała, jak sytuacja zmienia się w czasie. Nowa praca pierwszy raz tak wyraźnie opisuje tę dynamikę.

Autorzy sugerują, że inhibitory punktów kontrolnych mogłyby działać lepiej, gdyby podać je wcześnie, krótko po rozpoczęciu ADT, zanim rozwinie się oporność na leczenie hormonalne i immunoterapię. Jak ujęła to Anmbreen Jamroze, współpierwsza autorka badania: „Te nowe dane sugerują, że inhibitory punktów kontrolnych mogą być korzystne, jeśli zastosować je wcześniej w przebiegu leczenia raka prostaty”.

Co to oznacza w praktyce

Na razie to wyniki badania naukowego, a nie zmiana zaleceń. Pomysł połączenia ADT z immunoterapią w ściśle dobranej kolejności wymaga sprawdzenia w badaniach klinicznych, które pokażą, czy przekłada się na realne korzyści dla chorych. Pacjenci nie powinni więc oczekiwać, że lekarze od razu zmienią schematy leczenia, ani samodzielnie zmieniać terapii.

Dla polskich czytelników ma to znaczenie pośrednie. Rak prostaty należy do najczęstszych nowotworów u mężczyzn w Polsce i w całej Europie, a leczenie hormonalne jest standardem w zaawansowanej i nawrotowej chorobie. Jeśli dalsze badania potwierdzą tę koncepcję, mogłaby ona w przyszłości wpłynąć na praktykę kliniczną także w krajach UE. Do tego czasu o wyborze leczenia decyduje lekarz prowadzący, zgodnie z obowiązującymi wytycznymi.

Źródło: Medical Xpress – „Researchers identify critical window for boosting immunotherapy response in prostate cancer”